Άρθρα

Ο Οκτώβριος στην Ελλάδα

Δημοσιεύθηκε: Παρασκευή 3 Οκτωβρίου, 2014 22:27 σε Άρθρα

Κυρίαρχο ρόλο στην διαμόρφωση των καιρικών συνθηκών της Ελλάδας, κατά την διάρκεια του Οκτωβρίου, παίζουν η σημαντικά μικρότερη διάρκεια της ημέρας και η μεγαλύτερη γωνία πρόσπτωσης της ηλιακής ακτινοβολίας, εν συγκρίσει με τους προηγούμενους μήνες, που έχουν συνδυαστικά ως αποτέλεσμα την δημιουργία αρνητικού θερμικού ισοζυγίου στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης. Η απώλεια θερμότητας στην "Γηραιά Ήπειρο" υποβοηθάει την διατήρηση της θερμοκρασίας των κατερχόμενων πολικών αερίων μαζών σε χαμηλά επίπεδα αλλά και ευνοεί την διαμόρφωση σχετικά ψυχρών αερίων μαζών πάνω από τις ηπειρωτικές εκτάσεις του ευρωπαϊκού χώρου,  οι οποίες κατά την επικράτηση Βορείων ανέμων μπορούν εύκολα να μεταφερθούν στην Ελλάδα, οδηγώντας σε ξαφνικές πρώιμες ψυχρές εισβολές. 

Παράλληλα, η Βόρεια Αφρική διατηρείται αρκετά "θερμή", και όταν επικρατούν νότιοι άνεμοι που μεταφέρουν ερημικές αέριες μάζες προς τον ελλαδικό χώρο, μπορεί να παρατηρηθεί εντυπωσιακή άνοδος της θερμοκρασίας η οποία όχι σπάνια, για σύντομα χρονικά διαστήματα, αγγίζει "καλοκαιρινές" τιμές.

Η έντονη θερμοϋγρομετρική διαφορά μεταξύ των πολικών και τροπικών αερίων μαζών που αναπτύσσεται στα μέσα γεωγραφικά πλάτη έχει σαν αποτέλεσμα, κατά την σύγκλισή τους, την δημιουργία "μετωπικών επιφανειών" οι οποίες οδηγούν σε δημιουργία οργανωμένων χαμηλών βαρομετρικών στην περιοχή της Ευρώπης και της Μεσογείου και κυρίως του Ατλαντικού Ωκεανού, τα οποία μπορούν να επηρεάσουν την Ελλάδα παράγοντας ραγδαίες βροχοπτώσεις, ενισχυμένους ανέμους και απότομες μεταβολές στην θερμοκρασία.

Η Μεσόγειος, διατηρείται αρκετά θερμή (θερμοκρασία επιφάνειας μεταξύ 19°C και 24°C) γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό για τον εμπλουτισμό των αερίων μαζών με υγρασία, που αποτελεί την πρώτη ύλη παραγωγής νεφών και "υετού", αλλά και για την διαμόρφωση ασταθών συνθηκών, κατά την ροή ψυχρότερων αερίων μαζών πάνω από τις μεσογειακές εκτάσεις.

Παράλληλα, το θερμικό χαμηλό που συνήθως επικρατεί κατά την διάρκεια της θερινής περιόδου στην Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο υποχωρεί, με αποτέλεσμα και την "κατάρρευση" του Μελτεμιού που αποτελεί κυρίαρχο στοιχείο του καιρού της ανατολικής και νότιας Ελλάδας κατά την διάρκεια του Καλοκαιριού.

Τα παραπάνω στοιχεία συντίθενται προς δημιουργία των καιρικών μοτίβων του Οκτωβρίου, στα οποία κυριαρχούν τα εξής χαρακτηριστικά, σε διαφορετική αναλογία, ώστε να παρουσιάζονται σημαντικές διαφορές από έτος σε έτος:

➢Σημαντικά χαμηλότερες ελάχιστες θερμοκρασίες, σε σχέση με τους προηγούμενους μήνες, καθώς η διάρκεια της ημέρας μικραίνει σημαντικά, με αποτέλεσμα η παρατηρούμενη, κατά την διάρκεια της νύχτας, πτώση της θερμοκρασίας να είναι αισθητά μεγαλύτερη σε σχέση με τους θερινούς μήνες, ακόμα και σε περιπτώσεις επικράτησης τροπικών αερίων μαζών. Η πτώση της θερμοκρασίας, είναι εντονότερη στις ηπειρωτικές περιοχές, υπό συνθήκες άπνοιας και ξαστεριάς.

➢Αξιόλογα περιστατικά ισχυρών βροχοπτώσεων, καθώς η σύγκλιση αερίων μαζών διαφορετικής προελεύσεως, οδηγεί σε δημιουργία οργανωμένων ατμοσφαιρικών διαταραχών, που κατά την διέλευσή τους πάνω από την Ελλάδα  παράγουν σημαντικά ποσά υετού. Η υψηλή θερμοκρασία της Μεσογείου, ευνοεί ιδιαίτερα την τροφοδοσία των διαταραχών με θερμότητα και υγρασία και την δημιουργία καταιγίδων, συνοδευόμενων από έντονα φαινόμενα. Συνηθέστερα, η διέλευση των διαταραχών γίνεται από τα Δυτικά προς τα Ανατολικά με αποτέλεσμα τα μεγαλύτερα ύψη βροχής να σημειώνονται στην Δυτική Ελλάδα και σε τμήματα της Βόρειας Ελλάδας και των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, χωρίς αυτό να σημαίνει πως έντονα φαινόμενα δεν παρατηρούνται αρκετά συχνά σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας.

➢Ξαφνικές μεταβολές στην θερμοκρασία, καθώς η βόρεια Αφρική διατηρείται αρκετά θερμή των ώρα που η Ευρώπη ψύχεται σημαντικά, με αποτέλεσμα, ανάλογα με την συνιστώσα των ανέμων, να εναλλάσσονται αέριες μάζες αφρικανικής και πολικής προελεύσεως και κατά συνέπεια να παρατηρούνται μεγάλες θερμοκρσιακές μεταβολές, κυρίως κατά την διέλευση ατμοσφαιρικών διαταραχών. Αξίζει να σημειωθεί, πως η Νότια Ελλάδα και κυρίως η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, κατά την διάρκεια του Οκτωβρίου, επηρεάζονται περισσότερο από αέριες μάζες αφρικανικής προελεύσεως ενώ η Βόρεια Ελλάδα από ψυχρότερες αέριες μάζες πολικής προελεύσεως, με αποτέλεσμα συχνά να παρατηρούνται αξιόλογες διαφορές μεταξύ των Βορείων και των Νοτίων τμημάτων της χώρας.

➢Ξαφνικές εξάρσεις ισχυρών ανέμων, κατά την διέλευση διαταραχών οι οποίες ωστόσο, συνήθως, διαρκούν για μικρά χρονικά διαστήματα, σε αντίθεση με τις παρατεταμένες περιόδους Ετησιών (Μελτεμιών) που συχνά παρατηρούνται κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών.

➢Παρατεταμένες θερμές περίοδοι: Σε ορισμένες περιπτώσεις η αναδιοργάνωση του Ατλαντικού μετώπου μετά την θερινή αποτόνωσή του μπορεί να οδηγήσει σε δημιουργία ισχυρών χαμηλών βαρομετρικών τα οποία όταν ακολουθούν τροχιά προς την Δυτική και Βόρεια Ευρώπη, παράγουν εκτεταμένο νότιο ρεύμα κατά μήκος της Βόρειας Αφρικής και της Μεσογείου, που μεταφέρει θερμές αέριες μάζες προς την Ελλάδα οδηγώντας σε διαμόρφωση θερμών συνθηκών (μέγιστες θερμοκρασίες της τάξης των 30°C !) που μπορούν να διαρκέσουν αρκετές ημέρες αν η ευρύτερη κυκλοφορία των συστημάτων το ευνοεί. Κατά την διάρκεια των θερμών, αυτών, περιόδων, ο καιρός δύναται να καταστεί νεφελώδης, υγρός ή/και βροχερός, συχνότερα στην Δυτική Ελλάδα. Αυτό το φαινόμενο παρατηρήθηκε πολύ συχνά κατά την διάρκεια των τελευταίων ετών.

➢Ομίχλες, σχηματίζονται συχνά κατά την διάρκεια των ημερών με ασθενείς ανέμους, κυρίως κατά τις νυχτερινές ώρες σε ηπειρωτικές περιοχές. Η μεταφορά θερμών και υγρών αερίων μαζών από τις θαλάσσιες περιοχές προς τις κλειστές και ημίκλειστες ηπειρωτικές λεκάνες και ο εγκλωβισμός τους εντός αυτών, αποτελεί κύριο παράγοντα σχηματισμού ομιχλών "ακτινοβολίας" ενώ σε άλλες περιπτώσεις η ροή υγρού αέρα από θερμότερες σε ψυχρότερες περιοχές μπορεί να σχηματίσει ομίχλες "μεταφοράς", οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις παρουσιάζουν μεγάλη πυκνότητα και διάρκεια.

Με αυτά τα χαρακτηριστικά, ο Οκτώβριος διαφοροποιείται σημαντικά από τον Σεπτέμβριο (ο οποίος σε γενικές γραμμές παρουσιάζει στοιχεία "καλοκαιρινής" ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας μέχρι και τα μέσα του και οι ατμοσφαιρικές διαταραχές που εκδηλώνονται κατά την διάρκειά του έχουν συνήθως σύντομο και σχετικά ανοργάνωτο χαρακτήρα παρ'ότι αρκετά συχνά συνοδεύονται από έντονα φαινόμενα).

Σε κάθε περίπτωση, εντυπωσιακές διαφορές παρατηρούνται συχνά κατά την διάρκεια του μήνα αλλά και μεταξύ διαφορετικών ετών, και κάθε Οκτώβριος είναι μοναδικός όπως άλλωστε και κάθε στιγμή στην ατμόσφαιρα του "Γαλάζιου Πλανήτη"! 

Γεώργιος Παπακωστόπουλος

Μετεωρολόγος - Αναλυτής και προγνώστης καιρού