Εντυπωσιακό είναι το αποτύπωμα του μεγάλου "ευρωπαϊκού" καύσωνα των τελευταίων ημερών στην θερμοκρασία των επιφανειακών θαλάσσιων υδάτων κυρίως στις σχετικά "κλειστές" θαλάσσιες περιοχές που περικλείουν την Γηραιά Ήπειρο και ιδιαίτερα στην Δυτική Μεσόγειο, τον Βισκαϊκό Κόλπο, την Βόρεια Θάλασσα και την Βαλτική, περιοχές όπου η αποκλίσεις σε σχέση με τον κλιματικό μέσο όρο προσεγγίζουν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ξεπερνούν τους 5°C!!!
Χαρακτηριστικό όμως είναι και το αποτύπωμα του Μελτεμιού που επικρατεί τις τελευταίες ημέρες στο Αιγαίο το οποίο, μέσα από μία διεργασιών, καθιστά το ελληνικό αρχιπέλαγος δροσερότερη θάλασσα που "βρέχει" ευρωπαϊκό έδαφος ως προς την απόκλιση της θερμοκρασιών σε σχέση με την κλιματική τιμή (η μόνη θάλασσα όπου εμφανίζεται αρνητική απόκλιση περίπου 1°C κάτω από τον κλιματικό όρο!).
Εικ. 1 - Η απόκλιση της θερμοκρασίας της επιφάνειας των θαλασσών που περιβάλλουν την Ευρώπη σε σχέση με την μέση τιμή στις 29 Ιουνίου 2026. Πηγή: Copernicus Marine Service - https://marine.copernicus.eu/
Οι χαμηλές θερμοκρασίες που επικρατούν στο Αιγαίο, μπορούν εν μέρη να αποδοθουν στις χαμηλότερες θερμοκρασίες που επικρατούν στον ελλαδικό χώρο και ιδιαίτερα στην ανατολική Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου τις τελευταίες ημέρες, την ώρα που μεγάλο μέρος της Ευρώπης αντιμετωπίζει ακραία υψηλές θερμοκρασίες που "φορτίζουν" τις θάλασσες με θερμότητα. Ωστόσο, πέρα και έξω των χαμηλότερων θερμοκρασιών (όπως εκφράζονται από τις αποκλίσεις σε σχέση με τις κλιματικές τιμές), υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που παίζουν καθοριστικό ρόλο στο να διατηρείται η θερμοκρασία της επιφάνειας των ελληνικών θαλασσών και ιδιαίτερα του Αιγαίου σε "δροσερά" επίπεδα, οι οποίοι αναλύονται παρακάτω.
Το Μελτέμι διατηρεί τις θάλασσες δροσερές!
Το Μελτέμι, μεταξύ των άλλων έχει μία εντυπωσιακή ικανότητα να διατηρεί σχετικά κρύα τα νερά των θαλασσών που επηρεάζει μέσα από έναν συνδυασμό διεργασιών:
➢Κατ' αρχήν, με το που "μπαίνει" ο Ετησίας (η αρχαία ελληνική ονομασία του Μελτεμιού) μέσω του κυματισμού και της τυρβώδους ροής που προκαλεί αναμιγνύει έντονα τα επιφανειακά ύδατα με αποτέλεσμα το θερμότερο νερό που έχει στρωματωθεί κοντά στην επιφάνεια να ομογενοποιείται με το υποκείμενο ψυχρότερο νερό και η θερμοκρασία της επιφάνειας των θαλασσων να ελαττώνεται άμεσα! Ιδιαίτερα σε περίπτωση που έχει προηγηθεί σχετική άπνοια και πολλή ζέστη, (συνθήκες που ευνοούν την δημιουργία ενός στρώματος πολύ θερμότερου νερού το οποίο, επειδή είναι πιο "ελαφρύ" αναπτύσσεται κοντά στην επιφάνεια), με την ενίσχυση των ανέμων το SST (Sea Surface Temperature - Θερμοκρασία επιφάνειας της θάλασσας) μπορεί να μειωθεί ξαφνικά αρκετούς βαθμούς!
🟇Με αυτή την διαδικασία βέβαια μέρος της θερμότητας που αρχικά έχει εγκλωβιστεί στην επιφάνεια διαχέεται σε μεγαλύτερα βάθη.
➢Η εξάτμιση που προκαλεί το, κατά κανόνα ξηρό, Μελτέμι στην επιφάνεια της θάλασσας συμβάλλει επίσης σε κάποιο βαθμό στην απορρόφηση θερμότητας
🟇Εδώ αξίζει να σημειωθεί πως η εξάτμιση είναι μία ενδόθερμη διαδικασία, δηλαδή συνοδεύεται από απορρόφηση θερμότητας. Αυτό είναι πολύ εύκολο να το αντιληφθεί κανείς από την αίσθηση δροσιάς/κρύου που αισθάνεται όταν είναι βρεγμένος (πχ όταν βγαίνουμε από την θάλασσα και φυσούν ενισχυμένοι άνεμοι, ακόμα και εάν η θερμοκρασία του αέρα είναι σχετικά υψηλή, η αίσθηση του κρύου μπορεί παροδικά να είναι έντονη λόγω της απορρόφησης θερμότητας κατά την εξάτμιση του νερού που βρίσκεται στο ανθρώπινο σώμα.
➢Σε μία ευρύτερη έκταση ωστόσο, κυρίαρχο ρόλο παίζει και ένας άλλος, μάλλον άγνωστος στους περισσότερους, μηχανισμός: Όταν το Μελτέμι επικρατεί για σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα σε μεγάλη έκταση πάνω από το Αιγαίο και κυρίως όταν η έντασή του είναι μεγάλη, λόγω της τριβής του με την επιφάνεια της θάλασσας, ο άνεμος "σπρώχνει" σταδιακά τα επιφανειακά ύδατα προς νοτιοδυτική-δυτική διεύθυνση (που τείνει να έχει γωνία περίπου 45° σε σχέση με την διεύθυνση του ανέμου). δημιουργώντας εν τέλει μία ισχυρή ανεμογενή κυκλοφορία. Καθώς όμως η κίνηση αυτή "μεταφέρεται" σε μεγαλύτερα βάθη (μεσω της εσωτερικής τριβής), λόγω της φαινομενικής δύναμης coriolis (που οφείλεται στην περιστροφή της Γης), η ροή, εκτρέπεται σταδιακά προς τα δεξιά της αρχικής της πορείας με αποτέλεσμα σε μεγαλύτερα βάθη το νερό να κινείται σε διεύθυνση που παρουσιάζει σημαντική γωνία σε σχέση με την διεύθυνση του ανέμου. Εν τέλει, όσο το βάθος μεγαλώνει η ταχύτητα του ρεύματος μειώνεται και η διεύθυνσή του στρέφεται ολοένα και πιο δεξιά, δημιουργώντας μία "ελικοειδή" κίνηση η οποία στην "γλώσσα της Ωκεανογραφίας", ονομάζεται "Σπιραλ του Ekman", προς τιμήν του Σουηδού φυσικού V Walfrid Ekman (1874-1954) που ήταν ο πρώτος ο οποίος το περιέγραψε μαθηματικά το1905.
Εικ.2 - Σχηματική απεικόνηση του "Σπιράλ του Ekman". Πηγή: https://oceanmotion.org/
🟇Η κίνηση αυτή έχει σαν αποτέλεσμα στα ανατολικά και βορειοανατολικά τμήματα του Αιγαίου μεγάλες υδάτινες μάζες να κινούνται προς τα δυτικά απομακρυνόμενες από τις ακτές δημιουργώντας άντληση ψυχρότερου νερού από μεγαλύτερα βάθη το οποίο ερχόμενο στην επιφάνεια διατηρεί το SST χαμηλό.
🟇Η επίδραση του συγκεκριμένου μηχανισμού αναδείχθηκε με εντυπωσιακό τρόπο τα προηγούμενα Καλοκαίρια όπου το Μελτέμι επικράτησε με μεγάλη ένταση και για πολλές συνεχόμενες εβδομάδες πάνω από την χώρα μας συνδυαζόμενο με ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες. Παρά το "σερί" των υψηλών θερμοκρασιών και της έντονης ηλιοφάνειας, με το Μελτέμι να κυριαρχεί, τα νερά του Αιγαίου (και κατά διαστήματα και των ακτών του Ιονίου) διατηρήθηκαν κοντά ή και κάτω από τον μέσο όρο λόγω της συνεχούς ανάδυσης ψυχρότερου νερού από μεγαλύτερα βάθη και της απομάκρυνσης του επιφανειακού θερμότερου νερού προς τα νότια-δυτικά.
🟇Η ανάδυση ψυχρότερου νερού έχει και άλλη μία σημαντική επίπτωση καθώς ανεβάζει πολύτιμα θρεπτικά συστατικά από μεγαλύτερα βάθη προς την επιφάνεια της θάλασσας!
Η αλληλεπίδραση του Μελτεμιού με την θάλασσα και η ικανότητά του να διατηρεί το Αιγαίο και κατ' επέκτασιν και το ίδιο το Μελτέμι σχετικά δροσερό, είναι ένα μόνο από τα πολλά παραδείγματα που αναδεικνύουν την στενή σχέση που έχει η θάλασσα με την ατμόσφαιρα και των επιστημών που περιγράφουν και μελετούν τα δύο, μεταξύ τους άρρηκτα συνδεδεμένα, τμήματα του Γαλάζιου Πλανήτη!
Γεώργιος Παπακωστόπουλος
Ωκεανογράφος - Μετεωρολόγος
gpapacostopoulos@gmail.com
Λεπτομερείς πληροφορίες για την εξέλιξη του καιρού σε διάφορες πόλεις της χώρας με την υπογραφή του προγνωστικού μας συστήματος SiMeteoPS* και δεδομένα από το περιοχικό μοντέλο αριθμητικής πρόγνωσης καιρού SiWRF, μπορείτε να δείτε εδώ:
http://www.simeteo.gr/local-forecasts
Χάρτες καιρού από το μοντέλο αριθμητικής πρόγνωσης καιρού SiWRF το οποίο τρέχει σε ανάλυση των 2,5km για την Ελλάδα και επιμέρους περιοχές και 8km για την νοτιοανατολική Ευρώπη, μπορείτε να βρείτε εδώ:
http://www.simeteo.gr/wrf-model
*Οι τοπικές προγνώσεις και οι χάρτες καιρού, παράγονται αυτόματα, με την χρήση του μοντέλου αριθμητικής πρόγνωσης καιρού SiWRF και του αυτόματου συστήματος προγνώσεων "SiMeteoPS", και ενδέχεται να παρουσιάζονται διαφοροποιήσεις σε σχέση με τα στοιχεία που δίνονται στην παραπάνω εκτίμηση.