Άρθρα

Όταν η βόρεια Ελλάδα "κλέβει" το "θερμοκρασιακό πρωτάθλημα"...

Δημοσιεύθηκε: Τρίτη 7 Απριλίου, 2026 20:35 σε Άρθρα

Αρκετά συχνά, περίπου από τα μέσα της Άνοιξης έως τα μέσα του Καλοκαιριού, όταν στην χώρα μας επικρατούν "αντικυκλωνικές" συνθήκες με καθαρή ατμόσφαιρα και έντονη ηλιοφάνεια οι υψηλότερες θερμοκρασίες καταγράφονται στα ηπειρωτικά τμήματα της βόρειας και κεντρικής χώρας με τις κοιλάδες της κεντρικής Μακεδονίας και τον Θεσσαλικό κάμπο να σημειώνουν της υψηλότερες τιμές.
Για ποιον λόγο όμως περιοχές όπως τα Γιαννιτσά να καταγράφουν υψηλότερες τιμές από το λεκανοπέδιο της Αθήνας, και από τις παραδοσιακά ζεστές περιοχές της Πελοποννήσου, της Στερεάς Ελλάδας και της Κρήτης, που βρίσκονται και νοτιότερα;

Οι ελληνικές θάλασσες και ο ήλιος της Ελλάδας, τα "κλειδιά της υπόθεσης"

✔Κατά την διάρκεια της Άνοιξης και των πρώτων εβδομάδων του Καλοκαιριού, οι θάλασσες διατηρούνται πολύ ψυχρότερες σε σχέση με την θερμοκρασία που αποκτά η ξηρά κατά την διάρκεια μίας ηλιόλουστης ημέρας.
Βασική αιτία είναι η τεράστια θερμοχωρητικότητα των θαλασσών που οφείλεται αφ' ενός στις απέραντες υδάτινες μάζες που περιέχουν (ακόμα και οι κλειστές λεκάνες της Μεσογείου) και αφ' ετέρου στην μεγάλη "ειδική θερμότητα" του νερού (ο όρος "ειδική θερμότητα" αναφέρεται στο πόση θερμική ενέργεια χρειάζεται να απορροφήσει ένα σώμα προκειμένου να αυξηθεί η θερμοκρασία του κατά μία συγκεκριμένη τιμή - στην περίπτωση του νερού, η ενέργεια που χρειάζεται για να ανέβει η θερμοκρασία του είναι αρκετά μεγαλύτερη σε σχέση με τα πολλά άλλα σώματα).
📍Ενδεικτικά λοιπόν, κατά την διάρκεια του Απριλίου η θερμοκρασία της επιφάνειας των ελληνικών Θαλασσών είναι κοντά στους 18°C, τον Μάιο, κοντά στους 20°C και τον Ιούνιο κοντά στους 22°C (με διαφορές φυσικά από περιοχή σε περιοχή και ανάλογα με τις συνθήκες).
✔Την διαφορά αυτή εντείνει και η μεγάλη ισχύς που έχει η ηλιακή ακτινοβολία κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου.

🔹Από την μία λοιπόν οι θάλασσες διατηρούνται σχετικά ψυχρές και απ' την άλλη ο "δυνατός ήλιος" ζεσταίνει έντονα τα ελλαδικά χώματα στις ηπειρωτικές εκτάσεις της χώρας. Και καθώς ο επιφανειακός αέρας που έρχεται σ' επαφή με τα θερμά εδάφη ζεσταίνεται πολύ περισσότερο σε σχέση με τον αέρα που βρίσκεται πάνω από τις ψυχρότερες θάλασσες, αποκτά και πολύ μεγαλύτερη θερμοκρασία συγκριτικά με τον "αέρα της θάλασσας" που επικρατεί πάνω από τα πελάγη και κοντά σε ακτές.

🗺️Παρατηρώντας τώρα τον χάρτη της Ελλάδας, μπορεί κανείς να διαπιστώσει πως οι κοιλάδες της κεντρικής Μακεδονίας και ο Θεσσαλικός κάμπος σχηματίζουν μεγαλύτερες "κλειστές" ηπειρωτικές λεκάνες σε σχέση με τις υπόλοιπες πεδινές περιοχές.

✔Σε αυτές τις μεγαλύτερες "κλειστές" ηπειρωτικές λεκάνες υπάρχει μεγαλύτερος χώρος ώστε ο αέρας που θερμαίνεται κατά την επαφή του με το έδαφος να εγκλωβιστεί σχηματίζοντας περιοχές με αρκετά υψηλότερες θερμοκρασίες.
✔Παρατηρώντας απ' την άλλη την γεωγραφία άλλων "παραδοσιακά θερμών" περιοχών της κεντρικής, νότιας και νησιωτικής χώρας, διαπιστώνει πως κατά κανόνα βρίσκονται σε μικρότερες αποστάσεις από την θάλασσα (όπως πχ ο Αργολικός Κάμπος, η Αττική, η Κρήτη) και κατά συνέπεια δέχονται με μεγαλύτερη ευκολία την ευεργετική επίδραση μίας θαλάσσιας αύρας ή ενός θαλάσσιου αέρα μεγαλύτερης κλίμακας.
🔹Το αποτέλεσμα εν τέλει είναι αρκετά συχνά, κυρίως κατά την διάρκεια του τριμήνου Απρίλιος - Ιούνιος, οι μεγαλύτερες θερμοκρασίες να μην καταγράφονται στα νότια αλλά στα βόρεια ηπειρωτικά τμήματα της χώρας.

Πότε η βόρεια Ελλάδα καταγράφει τις υψηλότερες θερμοκρασίες

📌Η κατανομή αυτή εμφανίζεται αρκετά συχνά όταν επικρατεί γενικά αίθριος καιρός στο σύνολο της χώρας, οι άνεμοι είναι κατά βάση ασθενείς και οι αέριες μάζες που καλύπτουν την χώρα μας έχουν αρκετά ομοιογενή χαρακτηριστικά (δεν επικρατούν αλλού ψυχρότερες και αλλού θερμότερες αέριες μάζες). Έπιπλέον, αρκετά συχνά όταν οι βόρειοι άνεμοι δεν σχετίζονται με μεταφορά ψυχρότερων αερίων μαζών (γεγονός που συμβαίνει κυρίως κατά την διάρκεια της θερινής περιόδου), καταφθοάνουν στην βόρεια χώρα ώς θερμοί ηπειρωτικοί άνεμοι αφού έχουν διασχίσει πλέον τις ηπειρωτικές εκτάσεις των Βαλκανίων. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα όταν οι άνεμοι αυτοί έχουν "καταβατικό" χαρακτήρα μπορεί να ευνοήσουν και την περαιτέρω άνοδο της θερμοκρασίας σε ορισμένες περιοχές.

📌Εάν ωστόσο υπάρχει μεταφορά αερίων μαζών ή επικράτηση ανέμων που πυροδοτούν άλλα φαινόμενα τοπικής κλίμακας σε μία ευρύτερη περιοχή της χώρας (πχ Μελτέμι στα ανατολικά προσήνεμα και καταβάτες άνεμοι στην δυτική Ελλάδα), η κατανομή μπορεί να αλλάξει σημαντικά. Εδώ αξίζει να τονιστεί ότι ιδιαίτερα κατά την διάρκεια της Άνοιξης η βόρεια Ελλάδα επηρεάζεται ευκολότερα από ψυχρότερες αέριες μάζες και όταν συμβαίνει αυτό προφανώς και αναιρείται το "θερμοκρασιακό πλεονέκτημα" στις κοιλάδες της. Ειδικά σε περιπτώσεις ψυχρών εισβολών που συνδυάζονται με "βαλκανικά μέτωπα" ή/και ψυχρή μεταφορά από τα Βαλκάνια, οι κοιλάδες της κεντρικής Μακεδονίας καθώς ευνοούν την επιφανειακή μεταφορά ψυχρών αερίων μαζών μπορούν να μετατραπούν και στις πιο κρύες πεδινές περιοχές της χώρας.

Η Αθήνα σε σχέση με άλλες ζεστές περιοχές

🔹Η Αθήνα, παρά το γεγονός ότι αποτελεί "τσιμεντούπολη" χτισμένη σε μία ημίκλειστη λεκάνη, σε γενικές γραμμές δεν είναι από τις θερμότερες περιοχές της χώρας και αυτό οφείλεται στο πως η Αττική στο σύνολό της έχει την μορφή "ακρωτηρίου" που απ' την μια "βρέχεται από τον Σαρωνικό και τον Κορινθιακό και απ' την άλλη από τον Νότιο Ευβοϊκό, τον Κόλπο των Πεταλιών (η νότια συνέχεια του Ευβοϊκού ανοιχτά της ανατολικής Αττικής) και το Αιγαίο.
✔Όταν επικρατεί η θαλάσσια αύρα από τον Σαρωνικό τα παράκτια τμήματα της πόλης δροσίζονται έντονα αλλά όταν η αύρα εισχωρεί στα ενδότερα, η επίδρασή της επεκτείνεται μέχρι τις πλαγιές της Πάρνηθας και της Πεντέλης. Όταν πάλι επικρατούν βοριάδες (Μελτέμι το Καλοκαίρι) και πάλι ο δροσερότερος αιγαιακός αέρας μετριάζει συχνά την άνοδο της θερμοκρασίας κυρίως στα βόρεια και ανατολικά του λεκανοπεδίου.
📍Η Αθήνα μπορεί να βρεθεί στην "κορυφή" του πανελλαδικού θερμοκρασιακού πίνακα υπό συγκεκριμένες συνθήκες, όταν πχ επικρατούν βορειοδυτικοί ηπειρωτικοί άνεμοι, όταν οι αύρες συγκλίνουν στα ενδότερα του νομού όπου παρατηρείται θερμοκρασιακό μέγιστο ή όταν "μπαίνει" βοριάς πριν αρχίσει να υποχωρεί μία θερμή αέρια μάζα.

Από τον Ιούλιο αλλάζουν τα πράγματα...

📌Από τον Ιούλιο και ιδιαίτερα προς τα τέλη του Καλοκαιριού, απ' την μία η ηλιακή ακτινοβολία αρχίζει σιγά σιγά να μειώνεται αλλά απ' την άλλη η θερμοκρασία της θάλασσας μεγιστοποιείται (άνω των 25°C τον Αύγουστο) με αποτέλεσμα το "θερμοκρασιακό πλεονέκτημα" που έχουν οι κοιλάδες της Μακεδονίας να χάνεται και το "πάνω χέρι" να έχουν σαφώς οι ευάλωτες στην ζέστη περιοχές της κεντρικής και νότιας χώρας καθώς και περιοχές της νότιας και ανατολικής νησιωτικής χώρας (στα Δωδεκάνησα σημαντικό ρόλο παίζει και η μεταφορά θερμού ηπειρωτικού αέρα από την Τουρκία με την βοήθεια του Μελτεμιού).

Ο Θεσσαλικός κάμπος  κατά κανόνα αποτελεί "σταθερή αξία" στην απογευματινή ζέστη καθ' όλη την διάρκεια της θερμής περιόδου!

Γεώργιος Παπακωστόπουλος

gpapacostopoulos@gmail.com